બાપ રે! ટ્રેનનું એક પૈડું કેટલા કિલોનું હોય છે? વજન અને વિજ્ઞાન જાણીને મગજ ચકરાવે ચડી જશે!
આપણે બધાએ ક્યારેક ને ક્યારેક ટ્રેનમાં મુસાફરી તો કરી જ હશે. બારી પાસે બેસીને બહારના દ્રશ્યો જોવાની મજા જ કંઈક અલગ હોય છે! પણ શું તમે ક્યારેય નીચે ઝૂકીને ટ્રેનના પૈડાં (Wheels) સામે જોયું છે? જે વસ્તુ આખી ટ્રેનને પાટા પર સડસડાટ દોડાવે છે, તેનું વજન કેટલું હશે?
તમને જાણીને આંચકો લાગશે કે ટ્રેનનું એક પૈડું એટલું બધું ભારે હોય છે કે ૫-૬ હટ્ટા-કટ્ટા માણસો ભેગા થાય તોય તેને સહેલાઈથી હલાવી ન શકે! તો ચાલો આજે કોઈ અઘરી વાતો કર્યા વગર, સાવ દેશી અને સરળ ભાષામાં આ પૈડાં પાછળનું ગજબ વિજ્ઞાન સમજીએ.
⚖️ ટ્રેનના એક પૈડાંનું વજન ખરેખર હોય છે કેટલું?
જો તમને એમ હોય કે આ પૈડાં ૫૦-૧૦૦ કિલોના હશે, તો તમે બિલકુલ ખોટા છો! ભારતીય રેલવે (Indian Railway) ની ટ્રેનોમાં પૈડાંનું વજન ટ્રેનના પ્રકાર પર આધાર રાખે છે:
- પેસેન્જર ટ્રેન (જેમાં આપણે મુસાફરી કરીએ છીએ): આ ટ્રેનના એક જ પૈડાંનું વજન આશરે ૨૫૦ થી લઈને ૩૫૦ કિલોગ્રામ ની આસપાસ હોય છે! (વિચારો, એક આખી બુલેટ બાઈક કરતા પણ વધારે!)
- માલગાડી (Freight Train): માલગાડીએ હજારો ટન વજન ખેંચવાનું હોય છે, એટલે તેના એક પૈડાંનું વજન ૪૦૦ કિલોગ્રામથી પણ વધુ હોય છે.
હવે જરા મનમાં ગણતરી મારો... ટ્રેનના એક ડબ્બા (કોચ) માં ૮ પૈડાં હોય છે. એટલે ખાલી એક ડબ્બાના પૈડાંનું જ કુલ વજન લગભગ ૨૪૦૦ કિલો (અઢી ટન) થઈ જાય! આ તો ખાલી એક ડબ્બાની વાત છે, આખી ટ્રેનનું વજન તો હજારો ટનમાં પહોંચી જાય છે.
🤔 પૈડાં આટલા બધા ભારે શા માટે રખાય છે?
રેલવે ધારે તો હળવા પૈડાં બનાવી જ શકે છે, પણ આટલું વજન રાખવા પાછળ આપણી જ સલામતી જોડાયેલી છે:
- ભારે વજન ખેંચવા: ટ્રેનના એક ડબ્બામાં ૭૦-૮૦ મુસાફરો બેઠા હોય, ઉપરાંત તેમનો સામાન હોય. હળવું પૈડું આટલો મોટો ભાર ખેંચી જ ન શકે, વચમાંથી જ તૂટી જાય!
- પાટા પર ચોંટી રહેવા: ટ્રેન ફૂલ સ્પીડમાં દોડતી હોય ત્યારે આ ભારે વજન જ ટ્રેનને પાટા પર જકડી રાખે છે (સ્ટેબિલિટી આપે છે). જો વજન ઓછું હોય, તો ટ્રેન પવનમાં કે વળાંક લેતી વખતે પાટા પરથી નીચે ઉતરી જાય!
- લાંબી આવરદા (આયુષ્ય): ટ્રેનના પૈડાંને દિવસ-રાત લોખંડના પાટા સાથે ઘસાવાનું હોય છે. ભારે અને મજબૂત પૈડાં હોય તો જ તે વર્ષો સુધી ઘર્ષણ સહન કરી શકે.
🛠️ આખરે આ પૈડાં શેમાંથી બને છે?
ઘણા લોકોને એવું જ હોય છે કે પૈડાં આપણા ઘરના સામાન્ય લોખંડના બનેલા છે. પણ ના! આ પૈડાં ખાસ પ્રકારના 'હાઈ-ગ્રેડ એલોય સ્ટીલ' માંથી બનાવવામાં આવે છે.
જ્યારે ટ્રેન સ્પીડમાં હોય અને ડ્રાઇવર અચાનક બ્રેક મારે, ત્યારે પૈડાં અને પાટા વચ્ચે ભયંકર ઘર્ષણ થાય છે અને પૈડાં અગ્નિ જેવા લાલઘૂમ ગરમ થઈ જાય છે. પણ આ ખાસ સ્ટીલ ગમે તેટલી ગરમીમાં પણ ઓગળતું નથી કે તેમાં ક્રેક (તિરાડ) પડવા દેતું નથી. રેલવે દ્વારા સમયાંતરે આ પૈડાંનું મેન્ટેનન્સ અને ચેકિંગ પણ કરવામાં આવે છે.
💡 પૈડાં વિશે એક બહુ જ રસપ્રદ વાત!
ટ્રેનના પૈડાં બહારથી એકદમ ગોળ લાગે, પણ હકીકતમાં તે થોડા શંકુ (Conical Shape) આકારના એટલે કે ત્રાંસા હોય છે! આ ખાસ આકારના કારણે જ ટ્રેન જ્યારે વળાંક લે છે, ત્યારે તે પાટા પરથી સરકીને નીચે નથી પડી જતી.
છેલ્લી વાત:
તો મિત્રો, ટ્રેનનું પૈડું કોઈ સામાન્ય વસ્તુ નથી. આટલું મજબૂત, ભારે અને ટેકનિકલી પરફેક્ટ પૈડું જ રોજ લાખો લોકોને હેમખેમ એમના ઘરે પહોંચાડે છે. હવે પછી જ્યારે પણ તમે ટ્રેનમાં બેસવા જાવ, ત્યારે એ મહાકાય પૈડાંને એક વાર જરૂર જોજો!
આ માહિતી તમને કેવી લાગી? અત્યારે જ આ લેખને તમારા રેલવે-પ્રેમી મિત્રો અને પરિવારના બધી WhatsApp ચેનલમાં શેર કરી દો, જેથી એમને પણ કંઈક નવું જાણવા મળે.
WhatsApp ગ્રુપ જોડાવો
1 Comments
Good
ReplyDelete