માર્કેટ જેવો જ ઘરે બનાવો છાશ મસાલો, આખો ઉનાળો ચાલશે: પર્ફેક્ટ માપ સાથેની રેસીપી

ઉનાળાની કાળઝાળ ગરમીની શરૂઆત થઈ ચૂકી છે. ભારતમાં, અને ખાસ કરીને ગુજરાતમાં, ઉનાળાની ઋતુમાં બપોરનું ભોજન છાશ વિના અધૂરું ગણાય છે. આપણા વડીલો હંમેશા કહેતા આવ્યા છે કે ઉનાળામાં લૂ થી બચવા અને પેટમાં ઠંડક જાળવી રાખવા માટે રોજ એક ગ્લાસ છાશ પીવી અમૃત સમાન છે. પરંતુ સાદી છાશ પીવા કરતા જો તેમાં ચટપટો અને ખુશબૂદાર 'છાશ મસાલો' (Chaach Masala) ઉમેરવામાં આવે, તો તેનો સ્વાદ દસ ગણો વધી જાય છે.

બજારમાં ઘણા પ્રકારના છાશના મસાલા તૈયાર મળે છે, પરંતુ તેમાં પ્રિઝર્વેટિવ્સ (Preservatives), આર્ટિફિશિયલ ફ્લેવર અને ભેજવાળા મસાલા હોવાની શક્યતા રહેલી છે. જો તમે તમારા પરિવારના સ્વાસ્થ્ય સાથે કોઈ બાંધછોડ કરવા નથી માંગતા, તો આજે અમે તમારા માટે લાવ્યા છીએ એકદમ પર્ફેક્ટ માપ સાથેની ઘરેલું છાશ મસાલો બનાવવાની રેસીપી. એકવાર આ મસાલો બનાવી લો, પછી આખો ઉનાળો તમારે બજારમાંથી મસાલો લાવવાની જરૂર નહીં પડે અને સ્વાદ એવો કે મહેમાનો પણ પૂછશે કે આ છાશમાં કયો મસાલો નાખ્યો છે!

આજના આ વિસ્તૃત લેખમાં આપણે માત્ર છાશ મસાલાની રેસીપી જ નહીં, પરંતુ તેમાં વપરાતા દરેક મસાલાના સ્વાસ્થ્ય લાભો, મસાલાને લાંબા સમય સુધી સાચવવાની ટિપ્સ અને એક પર્ફેક્ટ મસાલા છાશ બનાવવાની રીત વિશે પણ ઊંડાણપૂર્વક જાણીશું.

ઘરે છાશનો મસાલો શા માટે બનાવવો જોઈએ?  | Why Make Buttermilk Masala at Home?

આજના ઝડપી યુગમાં લોકો દરેક વસ્તુ બજારમાંથી રેડીમેડ લાવવાનું પસંદ કરે છે, પરંતુ રસોડાના મસાલા ઘરે બનાવવાનો જે આનંદ અને શુદ્ધતા છે તે બીજે ક્યાંય નથી.

૧. ૧૦૦% શુદ્ધતા અને તાજગી: બજારમાં મળતા પેકેટવાળા મસાલા કેટલા મહિનાઓ જૂના છે તેની આપણને ખબર હોતી નથી. ઘરે બનાવેલા મસાલામાં તમે તમારી નજર સામે શુદ્ધ અને સારી ગુણવત્તાવાળા આખા મસાલાનો ઉપયોગ કરો છો. તેની તાજગી અને સુગંધ બજારના મસાલા કરતા અનેકગણી વધારે હોય છે.

૨. સ્વાસ્થ્ય માટે ફાયદાકારક: ઘરે મસાલો બનાવતી વખતે આપણે કેમિકલ કે સિન્થેટીક કલરનો ઉપયોગ કરતા નથી. વળી, તેમાં મીઠા (Salt) નું પ્રમાણ આપણે આપણા સ્વાદ અને સ્વાસ્થ્ય (જેમ કે બ્લડ પ્રેશરના દર્દીઓ માટે) મુજબ એડજસ્ટ કરી શકીએ છીએ.

૩. આર્થિક રીતે સસ્તો: બજારમાં મળતા ૫૦ કે ૧૦૦ ગ્રામના છાશ મસાલાના પેકેટની કિંમત ઘણી ઊંચી હોય છે. તેની સરખામણીમાં ઘરમાં રહેલા જ મસાલાઓમાંથી તમે ખૂબ જ ઓછા ખર્ચે આખા પરિવાર માટે આખી સીઝન ચાલે તેટલો મસાલો તૈયાર કરી શકો છો.

૪. કસ્ટમાઇઝેશન (તમારા સ્વાદ મુજબ): ઘણા લોકોને છાશમાં ફુદીનાનો સ્વાદ વધુ પસંદ હોય છે, તો ઘણાને જીરું વધારે ગમે છે. ઘરે મસાલો બનાવતી વખતે તમે તમારી પસંદગી મુજબ સામગ્રીમાં ફેરફાર કરી શકો છો.

છાશ મસાલો બનાવવા માટે જરૂરી સામગ્રી | Ingredients with Perfect Measurements

આખો ઉનાળો ચાલે અને સ્વાદ જળવાઈ રહે તે માટે મસાલાનું માપ પર્ફેક્ટ હોવું ખૂબ જ જરૂરી છે. અહીં ૪ થી ૫ મહિના સુધી આરામથી ચાલી જાય તેટલા માપની સામગ્રી આપેલી છે:

 * આખું જીરું (Cumin Seeds): ૫૦ ગ્રામ (જીરું આ મસાલાનો જીવ છે, તે પાચન માટે શ્રેષ્ઠ છે.)

 * સૂકો ફુદીનો (Dried Mint Leaves): ૧/૨ કપ (ફુદીનો છાશને રિફ્રેશિંગ સ્વાદ અને પેટને ઠંડક આપે છે.)

 * કાળા મરી (Black Peppercorns): ૧૫ થી ૨૦ ગ્રામ (આનાથી મસાલામાં હલકી તીખાશ અને ચટપટો સ્વાદ આવશે.)

 * આખા ધાણા (Coriander Seeds): ૨૦ ગ્રામ (છાશમાં એક સરસ સુગંધ ઉમેરવા માટે.)

 * વરિયાળી (Fennel Seeds): ૧૫ ગ્રામ (વરિયાળીની તાસીર ઠંડી હોય છે, જે ઉનાળામાં લૂ થી બચાવે છે.)

 * અજમો (Carom Seeds/Ajwain): ૧ ટેબલસ્પૂન (અજમો ગેસ અને એસિડિટીની સમસ્યા દૂર કરે છે.)

 * સંચળ પાવડર (Black Salt / Kala Namak): ૫૦ ગ્રામ (છાશના મસાલાનો અસલી ટેસ્ટ સંચળથી જ આવે છે.)

 * સાદું મીઠું (Regular White Salt): ૧ થી ૨ ટેબલસ્પૂન (સ્વાદ મુજબ)

 * હિંગ (Asafoetida): ૧ નાની ચમચી (હિંગ પેટના આફરાને મટાડે છે અને સુગંધ વધારે છે.)

 * સૂંઠ પાવડર (Dry Ginger Powder): ૧/૨ ચમચી (ઓપ્શનલ - જો તમને ગમે તો જ ઉમેરવો, પરંતુ તે પાચનતંત્રને મજબૂત કરે છે.)

છાશ મસાલો બનાવવાની રીત | Step-by-Step Chaach Masala Recipe

મસાલો બનાવવાની રીત ખૂબ જ સરળ છે, પરંતુ તેમાં આખા મસાલાને શેકવાની પ્રક્રિયા સૌથી અગત્યની છે. યોગ્ય રીતે શેકેલા મસાલા લાંબો સમય સુધી બગડતા નથી અને તેની સુગંધ અકબંધ રહે છે.

સ્ટેપ ૧: ફુદીનાના પાનને સૂકવવા (અથવા શેકવા)

જો તમારી પાસે તાજો ફુદીનો છે, તો તેને સારી રીતે ધોઈને કોરા કપડા પર પંખા નીચે ૨-૩ દિવસ માટે સૂકવી દો. જો તમારી પાસે સમય ન હોય અને તાજો ફુદીનો વાપરવો હોય, તો એક કડાઈમાં એકદમ ધીમા તાપે ફુદીનાના પાનને ક્રિસ્પી (કરકરા) થાય ત્યાં સુધી ડ્રાય રોસ્ટ (શેકી) કરી લો. પાન બળી ન જાય તેનું ખાસ ધ્યાન રાખવું.

સ્ટેપ ૨: આખા મસાલા શેકવા (Dry Roasting)

હવે ગેસ પર એક જાડા તળિયાવાળું પાન અથવા કડાઈ ગરમ કરવા મૂકો. ગેસની આંચ એકદમ ધીમી (Low Flame) રાખવી.

સૌથી પહેલા કડાઈમાં આખું જીરું, આખા ધાણા, કાળા મરી, વરિયાળી અને અજમો ઉમેરો. આ તમામ મસાલાને ધીમા તાપે સતત હલાવતા રહીને ૪ થી ૫ મિનિટ સુધી શેકો.

ખાસ નોંધ: મસાલાને લાલ કે કાળા નથી કરવાના, માત્ર તેનો ભેજ (Moisture) દૂર થાય અને તેમાંથી એક સરસ મીઠી સુગંધ આવવા લાગે ત્યાં સુધી જ શેકવાના છે. શેકવાથી મસાલામાં રહેલા આવશ્યક તેલ (Essential Oils) સક્રિય થાય છે, જે સ્વાદમાં વધારો કરે છે.

સ્ટેપ ૩: મસાલાને ઠંડા પાડવા

મસાલા સરસ રીતે શેકાઈ જાય એટલે તરત જ ગેસ બંધ કરી દો. હવે આ ગરમ મસાલાને એક મોટી થાળી કે પ્લેટમાં કાઢી લો અને રૂમ ટેમ્પરેચર પર એકદમ ઠંડા થવા દો. (ગરમ મસાલા ક્યારેય મિક્સરમાં ન પીસવા, નહીંતર તેની વરાળથી મસાલામાં ભેજ લાગી જશે અને મસાલો જલ્દી બગડી જશે.)

સ્ટેપ ૪: મિક્સરમાં પીસવાની પ્રક્રિયા (Grinding)

જ્યારે શેકેલા મસાલા સંપૂર્ણપણે ઠંડા થઈ જાય, ત્યારે તેને એક કોરા અને સૂકા મિક્સર જારમાં લઈ લો. સાથે જ તેમાં સૂકો ફુદીનો, સંચળ પાવડર, સાદું મીઠું, હિંગ અને સૂંઠ પાવડર પણ ઉમેરી દો. મીઠું અને સંચળ મસાલાને પ્રિઝર્વ (સાચવવાનું) કરવાનું કામ કરે છે.

હવે મિક્સરને ચાલુ-બંધ (Pulse mode) કરીને આ મસાલાનો એકદમ બારીક પાવડર તૈયાર કરી લો.

સ્ટેપ ૫: મસાલાને ચાળવો (Sieving)

જો તમને એકદમ સ્મૂધ અને બજાર જેવો જ ફાઈન પાવડર જોઈતો હોય, તો તૈયાર થયેલા મસાલાને એક ઝીણી ચાળણીથી ચાળી લો. જે મોટો ભાગ ચાળણીમાં બચે, તેને ફરીથી મિક્સરમાં પીસીને પાછો ચાળી લો.

તૈયાર છે તમારો ખુશબૂદાર, ચટપટો અને સ્વાસ્થ્યવર્ધક ઘરેલું છાશ મસાલો!

છાશના મસાલામાં વપરાતી સામગ્રીના અદ્ભુત સ્વાસ્થ્ય લાભો (Health Benefits of Ingredients)

આ મસાલો માત્ર સ્વાદ વધારવા પૂરતો મર્યાદિત નથી, પરંતુ તે એક પ્રકારની ઔષધિ પણ છે.

 * જીરું (Cumin): જીરું પાચન ઉત્સેચકો (Digestive Enzymes) ને ઉત્તેજિત કરે છે. ભારે ભોજન પચાવવામાં તે રામબાણ ઈલાજ છે.

 * ફુદીનો (Mint): ફુદીનામાં મેન્થોલ (Menthol) હોય છે, જે પેટની બળતરા શાંત કરે છે અને ગરમીમાં લૂ થી બચાવે છે.

 * સંચળ (Black Salt): સાદા મીઠા કરતા સંચળ સ્વાસ્થ્ય માટે વધુ સારું છે. તે છાતીમાં બળતરા, એસિડિટી અને ગેસની સમસ્યામાં ત્વરિત રાહત આપે છે.

 * કાળા મરી (Black Pepper): તે મેટાબોલિઝમ વધારે છે અને શરીરમાં અન્ય પોષક તત્વોના શોષણમાં મદદરૂપ થાય છે.

 * અજમો અને હિંગ: ડેરી પ્રોડક્ટ્સ (જેમ કે દહીં કે છાશ) ખાધા પછી ઘણા લોકોને આફરો ચડતો હોય છે, હિંગ અને અજમો આ સમસ્યાને જડમૂળથી ખતમ કરે છે.

છાશ મસાલાને લાંબા સમય સુધી સાચવવાની ટિપ્સ | How to Store Chaach Masala

તમે આટલી મહેનતથી મસાલો બનાવ્યો છે, તો તે આખો ઉનાળો ફ્રેશ રહેવો જોઈએ. તેના માટે આ ખાસ ટિપ્સ ફોલો કરો:

૧. મસાલાને હંમેશા કાચની બરણીમાં (Glass Jar) અથવા એર-ટાઈટ કન્ટેનરમાં જ ભરો. પ્લાસ્ટિકના ડબ્બામાં લાંબા સમયે મસાલાની સુગંધ ઉડી જાય છે.

૨. બરણીમાં ભરતા પહેલા ખાતરી કરો કે બરણી એકદમ સૂકી અને ભેજ વિનાની હોય.

૩. મસાલો કાઢવા માટે હંમેશા સૂકી અને સાફ ચમચીનો જ ઉપયોગ કરો. ભીના હાથ કે ભીની ચમચી અડવાથી મસાલામાં ફૂગ લાગી શકે છે.

૪. રોજિંદા વપરાશ માટે થોડો મસાલો એક નાની ડબ્બીમાં કાઢી લો અને બાકીની મોટી બરણીને અંદર કબાટમાં મૂકી દો, જેથી તેને વારંવાર ખોલવી ન પડે અને હવા ન લાગે. જો તમે ઈચ્છો તો આ મસાલાને ફ્રીજમાં પણ સ્ટોર કરી શકો છો, જ્યાં તે ૬ મહિનાથી પણ વધુ સમય સુધી ફ્રેશ રહેશે.

એકદમ ટેસ્ટી અને પર્ફેક્ટ મસાલા છાશ કેવી રીતે બનાવવી? | How to make Masala Chaas

મસાલો તો બની ગયો, હવે તેમાંથી બજાર જેવી યા કાઠિયાવાડી સ્ટાઈલની મસાલા છાશ કેવી રીતે બનાવવી તે પણ જાણી લઈએ:

૧. એક મિક્સર જારમાં ૧ કપ મોળું (ઓછું ખાટું) દહીં લો.

૨. તેમાં ૨ કપ એકદમ ઠંડુ પાણી અથવા બરફના ટુકડા ઉમેરો.

૩. હવે તેમાં ૧ નાની ચમચી આપણે બનાવેલો છાશ મસાલો ઉમેરો.

૪. જો તમને વધુ ફ્લેવર જોઈતી હોય, તો ૨-૩ પાન તાજો ફુદીનો અને થોડા લીલા ધાણા (કોથમીર) ઉમેરો.

૫. મિક્સરને ૨ મિનિટ માટે બ્લેન્ડ કરી લો જેથી દહીં અને પાણી એકરસ થઈ જાય અને ઉપર સરસ મજાનું ફીણ (માખણનો ભાગ) આવી જાય.

૬. એક કાચના ગ્લાસમાં આ ઠંડી મસાલા છાશ કાઢો, ઉપરથી ચપટી છાશ મસાલો ભભરાવીને ગાર્નિશ કરો અને ભોજન સાથે તેની મજા માણો.

ટિપ: જે લોકોને કોલ્ડ-ડ્રિંક્સ (Cold Drinks) પીવાની આદત છે, તેઓ ઉનાળામાં મહેમાનોને સોડા કે કોલા આપવાના બદલે આ સ્વાસ્થ્યવર્ધક મસાલા છાશ આપવાનું શરૂ કરે. આનાથી મહેમાનો પણ ખુશ થશે અને તેમનું સ્વાસ્થ્ય પણ જળવાઈ રહેશે.

નિષ્કર્ષ

ઉનાળાની ઋતુમાં શરીરને હાઇડ્રેટેડ (Hydrated) રાખવું અને પાચનતંત્રને સ્વસ્થ રાખવું એ સૌથી મોટો પડકાર હોય છે. રોજ એક ગ્લાસ મસાલા છાશ પીવી એ આ પડકારનો સૌથી સહેલો, સસ્તો અને સ્વાદિષ્ટ ઉકેલ છે. બજારના ભેળસેળવાળા મસાલા છોડીને આ વખતે ઉનાળામાં ઉપર જણાવેલી પર્ફેક્ટ માપવાળી છાશ મસાલો રેસીપી ઘરે જરૂરથી ટ્રાય કરો.

અમને ખાતરી છે કે આ મસાલાની સુગંધથી તમારું આખું રસોડું મહેકી ઉઠશે અને તમારા ઘરના બાળકોથી લઈને વડીલો સુધી સૌ કોઈ ખુશીથી બે-બે ગ્લાસ છાશ પી જશે.

*** તમારો અભિપ્રાય જણાવો: તમે તમારા ઘરે છાશનો મસાલો કઈ રીતે બનાવો છો? શું તમે તેમાં કોઈ અલગ મસાલો ઉમેરો છો? આ રેસીપી તમને કેવી લાગી તે નીચે કોમેન્ટ કરીને ચોક્કસ જણાવો અને આ ઉપયોગી રેસીપીને તમારા મિત્રો અને પરિવારજનોના WhatsApp ગ્રુપમાં શેર કરવાનું ભૂલશો નહીં!

ગરમીમાં ફ્રિજ વગર ટામેટાં સ્ટોર કરવાની બેસ્ટ રીત

મીઠું અને લાલચટક તરબૂચ કેવી રીતે પસંદ કરવું? | 5 સરળ અને અસરકારક રીતો

WhatsApp ગ્રુપમા જોડાવો