સૂર્ય પ્લેટ કેવી રીતે કામ કરે છે, સોલાર સિસ્ટમના પ્રકારો, કેટલા વોટની પ્લેટ શું ચાલે, ઘર માટે કેટલા kW સોલાર જોઈએ — સંપૂર્ણ માર્ગદર્શિકા.

ઉનાળામાં લાઈટ બિલ 0 (ઝીરો) કરવાનું સિક્રેટ! જાણો તમારા ઘર માટે કેટલા kW ની સોલાર પેનલ જોઈશે અને શું ખર્ચ આવશે?

​કેમ છો મિત્રો! Latest Update માં તમારું સ્વાગત છે.

​ગરમીની શરૂઆત થતાં જ ઘરમાં પંખા, એસી અને ફ્રીજ ફૂલ સ્પીડમાં ચાલવા લાગે છે, અને મહિનાના અંતે જ્યારે લાઈટ બિલ હાથમાં આવે ત્યારે ખરેખર 'કરંટ' લાગે છે! આ મોંઘા લાઈટ બિલથી કાયમ માટે છુટકારો મેળવવાનો એક જ રસ્તો છે - સોલાર પેનલ (સૂર્ય પ્લેટ).

​પણ મોટાભાગના લોકોને એ જ કન્ફ્યુઝન હોય છે કે ઘરમાં કેટલા વોટની પેનલ લગાવવી? 1 kW માં શું-શું ચાલે? અને તેનો ખર્ચો કેટલો આવે? તો ચાલો આજે કોઈ અઘરા ટેકનિકલ શબ્દો વાપર્યા વગર, એકદમ આપણી સાદી ગુજરાતી ભાષામાં સોલાર પેનલનું આખું ગણિત સમજી લઈએ.

​સોલાર પેનલ (સૂર્ય પ્લેટ) કેવી રીતે કામ કરે છે?

​સાવ સીધી ભાષામાં કહીએ તો, સોલાર પેનલ સૂર્યના તડકાને ખેંચીને તેમાંથી વીજળી બનાવે છે. પેનલની અંદર સિલિકોન (Silicon) ના નાના-નાના સેલ આવેલા હોય છે. જ્યારે સૂર્યનો પ્રકાશ આ સેલ પર પડે છે, ત્યારે તેમાંથી ડીસી (DC) કરંટ ઉત્પન્ન થાય છે.

​હવે આપણા ઘરના પંખા કે ટીવી ડીસી કરંટથી ન ચાલે, તેને એસી (AC) કરંટ જોઈએ. એટલે પેનલમાંથી આવતો આ કરંટ પેલા 'સોલાર ઇન્વર્ટર' માં જાય છે, જે તેને વાપરવા લાયક વીજળીમાં ફેરવી નાખે છે અને આપણા ઘરના સાધનો ચાલવા લાગે છે.

​સોલાર પેનલના મુખ્ય 3 પ્રકાર (કઈ પેનલ બેસ્ટ?)

​બજારમાં તમે જશો એટલે તમને મુખ્ય ૩ પ્રકારની પેનલ જોવા મળશે:

1. ​પોલી ક્રિસ્ટલાઇન (Poly Crystalline): આ પેનલ દેખાવમાં ભૂરા (Blue) કલરની હોય છે. આ જૂની ટેકનોલોજી છે અને સસ્તી આવે છે, પણ તે જગ્યા વધારે રોકે છે.
2. ​મોનો ક્રિસ્ટલાઇન (Mono Crystalline): આ પેનલ કાળા (Black) કલરની દેખાય છે. અત્યારે આ સૌથી બેસ્ટ ગણાય છે. તે ઓછી જગ્યા રોકે છે અને વાદળછાયા વાતાવરણમાં પણ સારી વીજળી બનાવે છે.
3. ​બાય-ફેશિયલ (Bi-Facial): આ એકદમ નવી ટેકનોલોજી છે. આ પેનલ કાચ જેવી હોય છે જે ઉપરથી અને નીચેથી (બંને બાજુથી) તડકો પકડીને સૌથી વધારે વીજળી બનાવે છે

કેટલા kW સોલારમાં શું-શું ચાલે? (તમારે કેટલું જોઈએ?)

​આ સૌથી અગત્યનો પ્રશ્ન છે. તમારા ઘર માટે કેટલું સોલાર જોઈશે, તેનું લિસ્ટ નીચે મુજબ છે:

• ​100 થી 500 Watt પેનલ: જો તમારે ખાલી ૨-૩ પંખા, ૪-૫ લાઈટ અને મોબાઈલ ચાર્જ કરવા પૂરતું જ કામ હોય, તો આટલી નાની પેનલ ચાલી જશે. (નાની દુકાન કે કેબિન માટે બેસ્ટ).
• ​1 kW સોલાર સિસ્ટમ: આ સિસ્ટમ રોજની ૪ થી ૫ યુનિટ વીજળી બનાવે. આમાં ઘરના ૬-૮ બલ્બ, ૪ પંખા, ૧ ટીવી, અને મિક્સર આરામથી ચાલે. (1 BHK ઘર માટે).
• ​2 kW સોલાર સિસ્ટમ: આ રોજની ૮ થી ૧૦ યુનિટ વીજળી બનાવે. આમાં ઘરની બધી લાઈટ-પંખા, ટીવી, મિક્સર અને ૧ ફ્રીજ પણ આરામથી ચાલે. (2 BHK ઘર માટે).
• ​3 kW સોલાર સિસ્ટમ: આ રોજની ૧૨ થી ૧૫ યુનિટ વીજળી બનાવે. આમાં ફ્રીજ સાથે-સાથે તમે વોશિંગ મશીન અને ઘરની મોટર પણ ચલાવી શકો છો. (3 BHK ઘર માટે).
• ​5 kW સોલાર સિસ્ટમ: જો તમારા ઘરમાં ૧ ટન કે ૧.૫ ટનનું AC (એર કન્ડિશનર) હોય અને મોટું ઘર હોય, તો તમારે ૫ કિલોવોટની સિસ્ટમ લગાવવી પડે. (રોજની ૨૦ થી ૨૫ યુનિટ વીજળી આપે).

​On-Grid અને Off-Grid માં શું ફેર?

• ​ઓન-ગ્રીડ (On-Grid): આમાં કોઈ બેટરી નથી હોતી. તમારી પેનલ સીધી જ GEB (વીજળી કંપની) ના મીટર સાથે જોડાયેલી હોય છે. તમે જેટલી વીજળી બનાવો તે મીટરમાં જમા થાય અને બિલ ઝીરો થઈ જાય. (શહેરો માટે આ સૌથી બેસ્ટ અને સસ્તું છે).
• ​ઓફ-ગ્રીડ (Off-Grid): આમાં પેનલની સાથે મોટી બેટરીઓ લગાવવી પડે છે. જ્યાં વારંવાર લાઈટ જતી રહેતી હોય (જેમ કે ગામડા કે ખેતરમાં) ત્યાં આ સિસ્ટમ કામ આવે છે, પણ બેટરીના લીધે તેનો ખર્ચો વધી જાય છે.

સોલાર સિસ્ટમ લગાવવાનો ખર્ચ અને સરકારી સબસિડી

​અત્યારે ભારત સરકારે 'પીએમ સૂર્ય ઘર મફત વીજળી યોજના' ચાલુ કરી છે, જેમાં તમને મોટી સબસિડી મળે છે:

• ​1 kW: ખર્ચો અંદાજે ₹૬૦,૦૦૦ થાય, જેમાં સરકાર ₹૩૦,૦૦૦ ની સબસિડી આપે છે!
• ​2 kW: ખર્ચો અંદાજે ₹૧,૨૦,૦૦૦ થાય, જેમાં સરકાર ₹૬૦,૦૦૦ ની સબસિડી આપે છે.
• ​3 kW અથવા વધુ: ખર્ચો અંદાજે ₹૧,૬૦,૦૦૦ કે તેથી વધુ થાય, જેમાં સરકાર મહત્તમ ₹૭૮,૦૦૦ સુધીની સબસિડી આપે છે.

​(નોંધ: બ્રાન્ડ અને પેનલના પ્રકાર મુજબ ભાવમાં થોડો ફેરફાર હોઈ શકે છે).

​જો તમે ઘર માટે સોલાર લગાવવાનું વિચારતા હોવ, તો અત્યારે જ બેસ્ટ ટાઈમ છે. એકવાર પૈસા ખર્ચીને સિસ્ટમ લગાવી દો, પછી ૨૫ વર્ષ સુધી લાઈટ બિલ ભરવાનું ટેન્શન ખતમ!

​તો મિત્રો, જો તમને આ સરળ ભાષામાં સમજાવેલી માહિતી પસંદ આવી હોય, તો અત્યારે જ આ લેખને તમારા પરિવાર અને મિત્રોના WhatsApp ગ્રુપમાં શેર કરો, જેથી તેમને પણ સોલાર પેનલનું સાચું ગણિત સમજાય.