મિડલ ઈસ્ટ યુદ્ધના કારણે ભારતમાં LPG ગેસનું સંકટ: ગામડાઓમાં હવે 45 દિવસ પછી મળશે સિલિન્ડર

મિડલ ઈસ્ટ યુદ્ધની અસર: ભારતમાં LPG ગેસનું ગંભીર સંકટ, હવે ગામડાઓમાં 45 દિવસે મળશે સિલિન્ડર

વિશ્વના કોઈપણ ખૂણામાં જ્યારે યુદ્ધની સ્થિતિ સર્જાય છે, ત્યારે તેની આર્થિક અને સામાજિક અસરો આખી દુનિયાએ ભોગવવી પડે છે. હાલમાં મિડલ ઈસ્ટ (મધ્ય પૂર્વ) દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા ભયંકર યુદ્ધે માત્ર તે જમીનને જ નહીં, પરંતુ ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશોના રસોડા સુધી તેની આગ પહોંચાડી દીધી છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલ અને નેચરલ ગેસની સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ જવાના કારણે ભારતમાં LPG ગેસનું સંકટ (LPG Gas Crisis in India) અત્યંત ગંભીર સ્વરૂપ ધારણ કરી ચૂક્યું છે.

સ્થિતિ એટલી હદે વણસી છે કે કેન્દ્ર સરકાર અને ઓઇલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ ગેસ સિલિન્ડરના બુકિંગ અને વિતરણ માટે કડક નિયમો લાગુ કરવા પડ્યા છે. ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં તો હવે બીજો ગેસ સિલિન્ડર મેળવવો લોઢાના ચણા ચાવવા સમાન બની ગયું છે. આજના આ વિસ્તૃત લેખમાં આપણે જાણીશું કે આ ગેસ સંકટ પાછળનું મુખ્ય કારણ શું છે, નવા નિયમો શું કહે છે, અને સરકાર દ્વારા આ પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા કેવા મોટા નિર્ણયો લેવામાં આવ્યા છે.

મિડલ ઈસ્ટ યુદ્ધ અને ભારતમાં LPG ગેસની અછત

ભારત પોતાની કુલ LPG (Liquefied Petroleum Gas) જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો મિડલ ઈસ્ટ દેશો (જેમ કે સાઉદી અરેબિયા, કતાર, UAE વગેરે) પાસેથી આયાત કરે છે. હાલમાં આ પ્રદેશમાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ અને દરિયાઈ માર્ગો પરના તણાવ (ખાસ કરીને રેડ સી અથવા લાલ સમુદ્ર વિસ્તારમાં કાર્ગો જહાજો પરના હુમલા) ના કારણે ગેસ સપ્લાય કરતા જહાજો ભારતના બંદરો સુધી સમયસર પહોંચી શકતા નથી.

જહાજોને લાંબો અને સુરક્ષિત રૂટ લેવો પડે છે, જેના કારણે ટ્રાન્સપોર્ટેશનનો ખર્ચ અને સમય બંને વધી ગયા છે. આ સપ્લાય ચેઇનના વિક્ષેપને કારણે દેશના ગોડાઉનોમાં ગેસનો સ્ટોક ઝડપથી ઘટી રહ્યો છે. આ જ કારણ છે કે ભારતમાં ગેસની ભારે અછત ઉભી થઈ છે અને સરકારે ગેસના વપરાશ પર રેશનિંગ (નિયંત્રણ) લગાવવાની ફરજ પડી છે.

વારંવાર બદલાતા સિલિન્ડર બુકિંગના નિયમો અને 45 દિવસનો પિરિયડ

ગેસની અછતને ધ્યાનમાં રાખીને, સંગ્રહખોરી અને બ્લેક માર્કેટિંગ અટકાવવા માટે ઓઇલ કંપનીઓ (જેમ કે ઇન્ડિયન ઓઇલ, ભારત પેટ્રોલિયમ અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ) દ્વારા સિલિન્ડર બુકિંગના દિવસોમાં સતત વધારો કરવામાં આવી રહ્યો છે. ખાસ કરીને ગ્રામીણ વિસ્તારો માટેના નિયમોમાં થયેલા તાજેતરના ફેરફારો ચોંકાવનારા છે:

 * ૬ માર્ચનો નિયમ: સૌથી પહેલા ૬ માર્ચની આસપાસ સરકારે જાહેરાત કરી હતી કે ગેસ સિલિન્ડરનું બુકિંગ કર્યા પછી બીજો સિલિન્ડર લેવા વચ્ચે ઓછામાં ઓછો ૨૧ દિવસનો સમયગાળો (Booking Period) હોવો જોઈએ.

 * ૯ માર્ચનો ફેરફાર: અછત વધતા જ માત્ર ત્રણ દિવસ બાદ, એટલે કે ૯ માર્ચે આ સમયગાળો વધારીને ૨૫ દિવસ કરી દેવામાં આવ્યો.

 * હાલની ગંભીર સ્થિતિ (૪૫ દિવસનો નિયમ): પરિસ્થિતિ વધુ કાબૂ બહાર જતી જણાતા, હવે એક અત્યંત કડક નિર્ણય લેવાયો છે. ગ્રામીણ વિસ્તારો (ગામડાઓ) માટે ગેસ બુકિંગનો પિરિયડ સીધો ૪૫ દિવસ કરી દેવામાં આવ્યો છે. આનો સીધો અર્થ એ છે કે, જો કોઈ ગ્રામીણ ગ્રાહક આજે ગેસ સિલિન્ડર લે છે, તો તે આગામી ૪૫ દિવસ સુધી બીજો સિલિન્ડર બુક કરાવી શકશે નહીં. ગામડાઓમાં ગેસનો કોમર્શિયલ ઉપયોગ અથવા ગેરકાયદેસર રિફિલિંગ અટકાવવા માટે આ પગલું ભરવામાં આવ્યું હોવાનું મનાય છે. જોકે, આ નિર્ણયથી મોટા પરિવારો અને ખેતમજૂરોને રાંધવામાં ભારે મુશ્કેલીનો સામનો કરવો પડશે.

ઘરેલું ગ્રાહકોને બચાવવા સરકારનો મોટો નિર્ણય: ઉદ્યોગો અને હોટલો માટે વૈકલ્પિક ઇંધણને મંજૂરી

જ્યારે દેશમાં ગેસનો જથ્થો મર્યાદિત હોય, ત્યારે સરકારની પ્રથમ પ્રાથમિકતા સામાન્ય નાગરિકોના ઘરનો ચૂલો સળગતો રાખવાની હોય છે. આર્થિક રીતે સદ્ધર એવા હોટલ-રેસ્ટોરન્ટ માલિકો અને ઔદ્યોગિક એકમો પણ મોટા પાયે કોમર્શિયલ LPG નો ઉપયોગ કરે છે. જો આ મોટા વપરાશકારો ગેસ ખેંચી લે, તો ગૃહિણીઓને ગેસ મળવો અશક્ય બની જાય.

આ મુશ્કેલીને નિવારવા માટે કેન્દ્ર સરકારે પર્યાવરણના કડક નિયમોને હાલ પૂરતા બાજુ પર મૂકીને એક ઐતિહાસિક અને તાત્કાલિક છૂટછાટ આપી છે. સરકારે હોટલ, રેસ્ટોરન્ટ, ઢાબા અને ઔદ્યોગિક એકમો માટે કોલસો (Coal), કેરોસીન (Kerosene) અને બાયોમાસ (Biomass - લાકડા કે ખેતીનો કચરો) જેવા વૈકલ્પિક ઇંધણોના ઉપયોગને સત્તાવાર મંજૂરી આપી દીધી છે.

અગાઉ પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટે મોટા શહેરો અને ઉદ્યોગોમાં કોલસા કે લાકડા બાળવા પર સખત પ્રતિબંધ હતો. પરંતુ વર્તમાન "ઇમરજન્સી" જેવી સ્થિતિમાં ગેસનો બચાવ એ જ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ હોવાથી, સરકારે કોમર્શિયલ સેક્ટરને જૂની પદ્ધતિ તરફ વાળ્યા છે, જેથી કરીને બચેલો તમામ LPG ગેસ ફક્ત અને ફક્ત ઘરેલું ગ્રાહકોના રસોડા સુધી પહોંચાડી શકાય.

આ સંકટની સામાન્ય નાગરિકો અને ગૃહિણીઓ પર શું અસર થશે?

આંતરરાષ્ટ્રીય યુદ્ધ અને સરકારના આ નવા નિયમોની સીધી અસર સામાન્ય માણસના દૈનિક જીવન પર પડી રહી છે.

૧. ભય અને ગભરાહટ (Panic Buying): ૪૫ દિવસના નિયમના કારણે લોકોમાં ગભરાહટ ફેલાયો છે. જેમના ઘરમાં બે સિલિન્ડર નથી, તેઓ ચિંતામાં મુકાયા છે કે જો મહિનો પૂરો થતા પહેલા ગેસ ખતમ થઈ જશે તો રસોઈ કેવી રીતે બનશે?

૨. ગામડાઓમાં દેશી ચૂલાની વાપસી: ૪૫ દિવસ સુધી ગેસ ન મળવાના કારણે, અનેક ગામડાઓમાં મહિલાઓએ ફરીથી છાણાં અને લાકડા વીણીને દેશી ચૂલા સળગાવવાનું શરૂ કરી દીધું છે. પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના હેઠળ ગેસ કનેક્શન મળ્યા બાદ જે ધુમાડાથી મુક્તિ મળી હતી, તે ધુમાડો ફરીથી આંખો બાળવા લાગ્યો છે.

૩. હોટલના જમવામાં મોંઘવારી: હોટલ અને રેસ્ટોરન્ટ વાળા કોલસા કે વૈકલ્પિક ઇંધણનો ઉપયોગ કરશે, જેનાથી તેમનો શ્રમ અને સંચાલન ખર્ચ વધશે. આખરે આ ખર્ચ ગ્રાહકો પાસેથી જ વસૂલવામાં આવશે, એટલે કે બહાર જમવું વધુ મોંઘુ થઈ શકે છે.

LPG ગેસ બચાવવા માટેની કેટલીક અત્યંત ઉપયોગી ટિપ્સ

જ્યારે એક સિલિન્ડરને ૪૫ દિવસ સુધી ચલાવવો ફરજિયાત બની ગયો છે, ત્યારે દરેક ગૃહિણી અને પરિવારે ગેસનો સ્માર્ટ રીતે ઉપયોગ કરવો પડશે. ગેસ બચાવવા માટે નીચેની ટિપ્સ અપનાવી શકાય:

 * પ્રેશર કુકરનો મહત્તમ ઉપયોગ કરો: ખુલ્લા વાસણમાં રસોઈ કરવા કરતા પ્રેશર કુકરમાં રસોઈ કરવાથી ૨૦ થી ૩૦% ગેસની બચત થાય છે.

 * કઠોળ અને ચોખા પલાળી રાખો: કોઈપણ કઠોળ (ચણા, મગ, રાજમા) કે ચોખા બનાવતા પહેલા તેને બે-ત્રણ કલાક પાણીમાં પલાળી રાખવાથી તે જલ્દી બફાઈ જાય છે અને ગેસ ઓછો બળે છે.

 * વાસણને ઢાંકીને રસોઈ કરો: શાક કે દાળ ઉકાળતી વખતે વાસણ પર ઢાંકણ ઢાંકી દેવાથી વરાળ અંદર જળવાઈ રહે છે અને રસોઈ ઝડપથી પાકે છે.

 * બધી તૈયારી પહેલેથી કરી રાખો: ગેસ ચાલુ કર્યા પછી શાકભાજી કાપવા કે મસાલા શોધવા ન બેસો. બધી જ તૈયારી પ્લેટફોર્મ પર કરી લીધા પછી જ ગેસ ઓન કરો.

 * ઇન્ડક્શન કે સોલાર કુકરનો ઉપયોગ: જો તમારા ઘરમાં ઇન્ડક્શન સ્ટવ (ઇલેક્ટ્રિક સગડી) હોય, તો ચા-કોફી બનાવવા કે પાણી ગરમ કરવા માટે તેનો ઉપયોગ કરો. આ ઉપરાંત સૂર્યકૂકરનો ઉપયોગ પણ ઉત્તમ વિકલ્પ છે.

 * ફ્રીજમાંથી કાઢેલી વસ્તુ તરત ગરમ ન કરો: ફ્રીજમાંથી કાઢેલું દૂધ કે શાક થોડીવાર બહાર સામાન્ય તાપમાન પર આવવા દો અને પછી જ ગેસ પર ગરમ કરવા મૂકો.

સરકારના આગામી પગલાં અને ભવિષ્યની સ્થિતિ

કેન્દ્ર સરકારનું પેટ્રોલિયમ મંત્રાલય આ સ્થિતિ પર સતત નજર રાખી રહ્યું છે. ભારત હવે મિડલ ઈસ્ટ સિવાયના દેશો (જેમ કે રશિયા, અમેરિકા કે આફ્રિકન દેશો) પાસેથી સીધા ગેસની આયાત કરવા માટે ઉચ્ચ સ્તરીય વાટાઘાટો કરી રહ્યું છે. જોકે, નવા કરારો કરવા અને જહાજોને ભારતમાં આવતા સમય લાગે છે.

નિષ્ણાતોના મતે, જ્યાં સુધી યુદ્ધની સ્થિતિ શાંત નહીં થાય અને દરિયાઈ માર્ગો સુરક્ષિત નહીં બને, ત્યાં સુધી આ ગેસ સંકટ ઓછા-વત્તા અંશે ચાલુ રહી શકે છે. સરકાર દ્વારા ઉદ્યોગોને આપવામાં આવેલી છૂટછાટ એ સાબિત કરે છે કે સ્થિતિ સામાન્ય થવામાં હજુ થોડા મહિનાઓ લાગી શકે છે.

નિષ્કર્ષ

મિડલ ઈસ્ટના યુદ્ધે સાબિત કરી દીધું છે કે આજની ગ્લોબલ દુનિયામાં કોઈપણ દેશ સંપૂર્ણ રીતે આઇસોલેટેડ નથી. ભારતમાં ઊભું થયેલું આ LPG ગેસ સંકટ દરેક નાગરિક માટે ચિંતાનો વિષય છે. ૪૫ દિવસના બુકિંગ પિરિયડનો નિયમ ભલે કડક લાગતો હોય, પરંતુ દરેક ઘરમાં થોડો થોડો ગેસ પહોંચતો રહે તે માટે કદાચ આ જરૂરી પગલું હતું.

આવા મુશ્કેલ સમયમાં આપણે સૌએ એક જવાબદાર નાગરિક તરીકે વર્તવું જોઈએ. ખોટો સંગ્રહ કરવાથી કે પેનિક થવાથી સમસ્યા હલ નહીં થાય. જરૂરિયાત પૂરતો જ ગેસ વાપરીએ, વૈકલ્પિક ઉર્જાનો ઉપયોગ કરીએ અને સરકારને સહકાર આપીએ, એ જ આજના સમયની માંગ છે. જો આપણે સ્માર્ટલી રસોઈ કરીશું, તો ૪૫ દિવસ સુધી પણ એક સિલિન્ડર આસાનીથી ચલાવી શકીશું.

*** તમારો અભિપ્રાય જણાવો: શું તમારા વિસ્તારમાં પણ ગેસ સિલિન્ડર આવવામાં મોડું થઈ રહ્યું છે? સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલા ૪૫ દિવસના નિયમ વિશે તમારું શું માનવું છે? નીચે કોમેન્ટ કરીને ચોક્કસ જણાવો અને આ માહિતીને તમારા મિત્રો-પરિવારજનોના વોટ્સએપ ગ્રુપમાં શેર કરવાનું ભૂલશો નહીં!

નિદર્શન સહાય યોજના ગુજરાત: ખેડૂતોને મળશે મફત ખાતર, બિયારણ અને દવાની કીટ

Bima Sakhi Yojana 2026: 18 થી 70 વર્ષની મહિલાઓ માટે સુવર્ણ તક, મળશે સીધી સહાય

WhatsApp ગ્રુપમા જોડાવો