ભારતમાં પંખાના 3 પાંખિયા અને અમેરિકામાં 4 કેમ? જાણો આની પાછળનું સાચું વૈજ્ઞાનિક કારણ
Labels: Science Facts, Technology, Home Decor, General Knowledge, India vs World
તમે તમારા ઘરમાં ઉપર નજર કરશો તો તમને સીલિંગ ફેન (Ceiling Fan) ફરતો દેખાશે. તેમાં કેટલા પાંખિયા છે? સ્વાભાવિક છે કે જવાબ હશે - ત્રણ (3). પરંતુ શું તમે ક્યારેય હોલીવુડની ફિલ્મોમાં અથવા વિદેશના ફોટામાં ત્યાંના પંખા જોયા છે? અમેરિકા કે યુરોપના દેશોમાં પંખાને સામાન્ય રીતે ચાર (4) કે પાંચ (5) પાંખિયા હોય છે.
આ જોઈને તમારા મનમાં પ્રશ્ન તો જરૂર થયો હશે કે આવું કેમ? શું ભારતીયો પૈસા બચાવવા માટે એક પાંખિયું ઓછું લગાવે છે? કે પછી અમેરિકાવાળાઓને ડિઝાઈનનો શોખ વધારે છે? હકીકતમાં, આ બંને ધારણાઓ ખોટી છે. પંખાના પાંખિયાની સંખ્યા પાછળ એક ચોક્કસ ભૌતિક વિજ્ઞાન (Physics) અને આબોહવા (Climate) જવાબદાર છે.
જાણવા જેવું: 99% લોકો માને છે કે વધુ પાંખિયા એટલે વધુ હવા, પરંતુ વિજ્ઞાન કંઈક અલગ જ કહે છે! ચાલો જાણીએ આ રહસ્ય.
1. વિજ્ઞાન શું કહે છે? (The Science Behind Blades)
પંખાના પાંખિયાની સંખ્યા અને હવાની ગતિ વચ્ચે સીધો સંબંધ છે. આ સમજવા માટે તમારે 'એરોડાયનેમિક્સ' (Aerodynamics) નો એક નિયમ સમજવો પડશે.
પાંખિયા અને મોટર પરનું ભારણ (Drag & Load)
જ્યારે પંખાના પાંખિયાની સંખ્યા વધે છે, ત્યારે મોટર પર હવાનું ઘર્ષણ (Drag) વધે છે. સરળ ભાષામાં કહીએ તો, જેટલા વધુ પાંખિયા, તેટલી તેને ફેરવવામાં મોટરને વધુ તાકાત કરવી પડે છે. આને કારણે પંખાની ફરવાની ગતિ (RPM - Rotations Per Minute) ઘટી જાય છે.
- 3 પાંખિયા: ઓછું ઘર્ષણ = વધારે ઝડપ = વધારે જોરદાર હવા.
- 4 કે 5 પાંખિયા: વધુ ઘર્ષણ = ઓછી ઝડપ = ધીમી અને શાંત હવા.
2. ભારતની આબોહવા અને જરૂરિયાત
ભારત એક ગરમ દેશ છે. અહીં ઉનાળામાં તાપમાન 45 ડિગ્રી સુધી પહોંચી જાય છે. ભારતમાં લોકો પંખાનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે ગરમીથી બચવા અને પરસેવો સુકવવા માટે કરે છે.
શા માટે આપણે 3 પાંખિયા જ વાપરીએ છીએ?
ભારતીય ગ્રાહકોની પ્રાથમિકતા "હવાનો જથ્થો" નથી, પરંતુ "હવાની ગતિ" (Velocity) છે. જ્યારે આપણે પંખો ચાલુ કરીએ, ત્યારે આપણને સીધો જોરદાર પવન લાગવો જોઈએ.
- 3 પાંખિયા વાળા પંખા વજનમાં હલકા હોય છે.
- તે ઝડપથી ફરી શકે છે અને તીવ્ર હવા ફેંકી શકે છે.
- ભારતમાં વીજળીના બિલ અને પંખાની કિંમત પણ મહત્વની છે. 3 પાંખિયા વાળા પંખા વધુ એનર્જી એફિશિયન્ટ (Energy Efficient) હોય છે.
3. અમેરિકા અને યુરોપની વિચારસરણી
હવે વાત કરીએ અમેરિકા અને ઠંડા દેશોની. ત્યાંની આબોહવા ભારત કરતા તદ્દન અલગ છે. ત્યાં મોટાભાગના ઘરોમાં સેન્ટ્રલ એર કન્ડીશનીંગ (AC) સિસ્ટમ હોય છે.
ત્યાં 4 કે 5 પાંખિયા કેમ?
અમેરિકામાં લોકો પંખાનો ઉપયોગ ગરમી ભગાડવા માટે નથી કરતા, પરંતુ રૂમમાં રહેલી AC ની હવાને ધીમે-ધીમે ચારે બાજુ ફેલાવવા (Air Circulation) માટે કરે છે.
- શાંતિ (Noise Reduction): 4 કે 5 પાંખિયા વાળા પંખા ધીમી ગતિએ ફરે છે, જેના કારણે તે અવાજ બિલકુલ નથી કરતા. વિદેશમાં પંખાનો અવાજ લોકોને પસંદ નથી હોતો.
- હવાનું સર્ક્યુલેશન: વધુ પાંખિયા હોવાને કારણે તે હવાને કાપતા નથી પરંતુ હવાને ધીમેથી રૂમમાં ફેરવે છે.
- ડિઝાઈન અને દેખાવ: ત્યાં પંખાને એક ફર્નિચરનો ભાગ માનવામાં આવે છે. 4 કે 5 પાંખિયા વાળા લાકડાના પંખા દેખાવમાં વધુ આકર્ષક અને પ્રીમિયમ લાગે છે.
સરખામણી: ભારત (3 પાંખિયા) vs અમેરિકા (4 પાંખિયા)
| લક્ષણ | ભારતીય પંખા (3 પાંખિયા) | અમેરિકન પંખા (4+ પાંખિયા) |
|---|---|---|
| મુખ્ય હેતુ | ઠંડક અને જોરદાર હવા (Cooling) | હવાનું પરિભ્રમણ (Air Circulation) |
| ગતિ (Speed) | ખૂબ વધારે (High RPM) | ધીમી (Low RPM) |
| અવાજ (Noise) | હવા કાપવાનો અવાજ આવે છે (Noisy) | એકદમ શાંત (Quieter) |
| વીજળી વપરાશ | ઓછો (Energy Efficient) | તુલનાત્મક રીતે વધુ હોઈ શકે |
| AC સાથે ઉપયોગ | મુખ્ય સ્ત્રોત તરીકે વપરાય છે | AC ને મદદરૂપ થવા વપરાય છે |
શું પાંખિયા વધારવાથી હવા વધે?
આ એક મોટી ગેરસમજ છે. ઘણા લોકો વિચારે છે કે જો 3 પાંખિયા સારી હવા આપે તો 5 પાંખિયા ડબલ હવા આપે. પણ હકીકત ઉંધી છે. જો તમે ભારતીય મોટરમાં 5 પાંખિયા લગાવી દો, તો મોટર પર લોડ વધી જશે, પંખો ધીમો ફરશે અને હવા ઓછી આવશે.
જો તમારે વધુ પાંખિયા સાથે વધુ હવા જોઈતી હોય, તો તમારે ખૂબ જ શક્તિશાળી (High Torque) મોટરની જરૂર પડે, જે વીજળીનું બિલ અને પંખાની કિંમત બંને વધારી દેશે.
નિષ્કર્ષ (Conclusion)
ટૂંકમાં કહીએ તો, ભારતમાં 3 પાંખિયા વાળા પંખા એટલા માટે વપરાય છે કારણ કે આપણને ગરમીમાં 'ઝડપી હવાની' જરૂર છે અને તે સસ્તા પડે છે. જ્યારે અમેરિકામાં 4 કે 5 પાંખિયા એટલા માટે વપરાય છે કારણ કે તેઓ AC ના પૂરક તરીકે 'શાંત અને ધીમી હવાની' અપેક્ષા રાખે છે.
દરેક દેશની ટેકનોલોજી ત્યાંની જરૂરિયાત અને વાતાવરણ મુજબ વિકસતી હોય છે. તો હવે પછી જ્યારે કોઈ વિદેશી પંખો જુઓ, ત્યારે તમને તેનું સાચું કારણ ચોક્કસ ખબર હશે!
જો તમને આ માહિતી ઉપયોગી લાગી હોય, તો તમારા મિત્રો સાથે શેર કરવાનું ભૂલશો નહીં!
0 Comments