મધ્ય પ્રદેશમાં કફ સીરપથી થયા બાળકોના મોત – આખી ઘટના જાણો

 

મધ્ય પ્રદેશમાં કફ સીરપથી થયેલા બાળકોના મોત – આખી ઘટના જાણો

Cough Syrup Tragedy in Madhya Pradesh

Dangerous Medicine Causes Child Deaths

તારીખ: ઑક્ટોબર 2025 

સ્થળ: છિંદવાડા, મધ્ય પ્રદેશ

મધ્ય પ્રદેશમાં તાજેતરમાં એક અત્યંત દુઃખદ ઘટના બની છે. અહીં કેટલાક બાળકો Coldrif નામની કફ સીરપ પીવાથી ગંભીર રીતે બીમાર પડ્યા અને કેટલાકનું મોત પણ થયું. તપાસમાં બહાર આવ્યું છે કે સીરપમાં ડાયએથિલિન ગ્લાયકોલ (DEG) નામનું ઝેરી રસાયણ મળ્યું હતું, જે માનવ શરીર માટે અત્યંત ખતરનાક છે.

હા, એવી ઘટના હાલમાં મ.પ્ર. (Madhya Pradesh) માં બની છે કેટલાક બાળકો કફ સીરસપ (cough syrup) પીવાથી ઝેરી પદાર્થે ઝેરીકરણ (poisoning) થઈ ગયા અને મરણ સુધી સામનો કર્યો.

ગુજરાતમાં પણ બે કફ સીરપ (ReLife અને Respifresh TR) પર આક્ષેપ આવ્યો છે — Gujarat સરકારે એ સીરપ જાપવા, તેની recall કરવી, અને તેના નિર્માતાઓ ઉપર સજીવ કાર્યવાહી કરવાની જાહેરાત કરી છે.

ઘટના શું છે ?

મધ્ય પ્રદેશમાં Coldrif નામની કફ સીરપથી ઘણા બાળકોનું મોત થયું. તે સીરસપમાં ડાયએથિલિન ગ્લાયકોલ (DEG) નામનું ઝેર વધુ પ્રમાણમાં મળ્યું હતું. 

આ DEG એ ઔદ્યોગિક ઉપયોગમાં લેતા રાસાયણિક પદાર્થ છે, જેને સામાન્ય રીતે એન્ટિફ્રીઝ, બ્રેક ફલુઇડ, ઇન્ખ, ગ્લૂ જેવા જગ્યા પર વપરાય છે. તે કફ સીરસપમાં હોવું સ્વીકાર્ય નથી. 

જો DEG વધુ પ્રમાણમાં શરીરમાં જાય તો તે kidneys ને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, યકૃત પર અસર કરી શકે છે, નર્વસ સિસ્ટમ (સ્નાયુ-તંત્ર) પર ખતરનાક અસર કરી શકે છે. 

આ ઘટના ખાસ કરીને છિંદવાડા જિલ્લામાં નોંધાઈ છે, જ્યાં ઘણા બાળકો અસ્વસ્થ થયા અને કેટલાકનું મૃત્યુ થયું. 

સોડોસર જ્હેરી Coldrif સીરસપ બનાવનારી કંપનીનું માલિક Ranganathan ધરપકડ કરવામાં આવ્યો છે. 

ભારતીય ન્યાયિક ક્રિયા હેઠળ, કેટલાય રાજ્યો એ kyse સીરપ પર પ્રતિબંધ લગાવ્યો છે, ઉત્પાદનો પાછા ખેંચવા (recall)ના આદેશ આપ્યા છે.  

ઘટનાની વિગત

• છિંદવાડા જિલ્લામાં ઘણા બાળકો અસ્વસ્થ થયા પછી હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવામાં આવ્યા.
• સીરપ પીધેલા બાળકોમાં ઉલ્ટી, પેટમાં દુખાવો અને કિડની ફેલ જેવી લક્ષણો જોવા મળ્યાં.
• તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે સીરપમાં ઝેરી પદાર્થ (DEG) વધુ પ્રમાણમાં હાજર હતો.
• આ જ ઝેરી પદાર્થ 2022 અને 2023માં ગેમ્બિયા અને ઉઝબેકિસ્તાનમાં બાળકોના મૃત્યુ માટે પણ જવાબદાર રહ્યો હતો.

ઝેરી પદાર્થ શું છે?

ડાયએથિલિન ગ્લાયકોલ (DEG) એ ઔદ્યોગિક ઉપયોગમાં લેવાતું રસાયણ છે, જે સામાન્ય રીતે એન્ટિફ્રીઝ, ઈંક, અથવા પ્લાસ્ટિક ઉત્પાદનમાં વપરાય છે. જો તે દવા કે સીરપમાં મળી જાય, તો તે શરીરના કિડની અને લિવર પર ખતરનાક અસર કરે છે.

સરકારની કાર્યવાહી

• Coldrif સીરપ બનાવનારી કંપનીના માલિક રંગનાથનની ધરપકડ કરવામાં આવી છે.
• મધ્ય પ્રદેશ સરકારએ તમામ બેચની સીરસપ પાછી ખેંચી લીધી છે (recall).
• ગુજરાત સરકારે પણ સંબંધિત બે દવા કંપનીઓના ઉત્પાદનો પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે અને ઉત્પાદન રોકવાનો આદેશ આપ્યો છે.
• કેન્દ્ર સરકારે તપાસ શરૂ કરી છે અને દવા નિયંત્રણ વિભાગ (CDSCO) દ્વારા નમૂનાઓની ચકાસણી ચાલુ છે.

કારણ (શંકા) અને જુદી બાબતો

મુખ્ય શંકા છે કે કફ સીરસપમાં ડાયએથિલિન ગ્લાયકોલ (DEG) વધુ પ્રમાણમાં ભેડાયેલું હતું — જે મનાઈ છે. 

નિયમ મુજબ, DEG ની માત્રા કેટલી હોવી જોઈએ તે ખૂબ ઓછા પ્રમાણમાં હોવી જોઈએ (0.1% જેટલી) — પરંતુ કેટલાક નિમિષકોમાં તે જ નહિ, પણ ઘણી ગણે વધારામાં મળી. 

ઉત્પાદન પ્રક્રિયા, ગુણવત્તા નિયંત્રણ (quality control), ઇફેક્ટિવ પરીક્ષણ, કાચા માલનું ચકાસણી — આ બધાની જોગવાઈ ઓછી હોવાની આશંકા છે.

નિયમનકાર (drug regulatory authorities) ની તારણવામાં મોડું પડતું હોવાનું આરોપ છે.

ઘણા રાજ્યો અને કેન્દ્ર ભારતમાં દવા નિયમન ખરાબ હોવાનું તેની ભૂલ સૂચવે છે. WHO એ પણ ચેતવણી આપી છે. 

અસર

ઘણા બાળકોનું મૃત્યુ. 

ઘણા વધુ બાળકો ગંભીર સ્થિતિમાં, કિડની ફેલ, યકૃત, સ્નાયુ-તંત્ર પ્રતિકૂળ અસર. 

જનમાનસમાં ભય, વ્યક્તિગત અને સામાજિક વિવાદ.

દવાઓની નિરક્ષણ (monitoring) વધારવી, recall, અહેવાલો, તપાસ, જવાબદારો સામે કાર્યવાહી.

નિયમો અને નિયમનકારની કમજોરી પર જાણીતા પ્રશ્નો.

શું કઈ કાર્યવાહી થઈ રહી છે?

કંપનીના માલિક Ranganathanની ધરપકડ. 

સીરપના બચ્ચા recall કરવાનો, વેચાણ બંધ કરવાનો, બજારમાંથી પાછી લેવવાની કામગીરી. 

ઉત્પાદકો ઉપર પ્રતિબંધ (production halt) બાબત સૂચનાઓ. 

કેન્દ્રિય અને રાજ્ય દવા નિયંત્રણ સંસ્થાઓ (CDSCO, રાજય FDA) તપાસમાં લીધી છે. 

યોજાયેલી રાજય અને કેન્દ્ર સરકારની ઓફિશિયલ તપાસ, ઘટનાઓ પર ફરિયાદ, ન્યાયિક કાર્યવાહી. 

Gujarat સરકારે બે સીરસપ કંપનીઓ વિશે ગુસ્સો વ્યક્ત કર્યો છે, ઉત્પાદન પર પ્રતિબંધ, recall, વેચાણ પર તત્કાલિક પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.

આ ઘટનાથી શાનો પાઠ મળે છે?

આ ઘટના દવા ઉદ્યોગમાં ગુણવત્તા નિયંત્રણની ગંભીર ખામીઓને પ્રકાશમાં લાવે છે. સામાન્ય લોકો માટે પણ આ ચેતવણીરૂપ છે કે કોઈપણ દવા ખરીદતા પહેલાં તેની કંપનીનું નામ, બેચ નંબર અને સમાપ્તી તારીખ જરૂર તપાસવી જોઈએ.

નિષ્કર્ષ

બાળકોના જીવ ગુમાવવાનું દુઃખ શબ્દોમાં વ્યક્ત કરી શકાતું નથી, પરંતુ આ ઘટનાથી સરકારે અને સામાન્ય જનતાએ શીખ લેવી જરૂરી છે. દવા નિર્માણમાં ગુણવત્તા, ચકાસણી અને દેખરેખ વધારવી સમયની માંગ છે.

સાવચેત રહો, આરોગ્યનું ધ્યાન રાખો!

---

સ્ત્રોત: NDTV, Reuters, Times of India, Gujarat Samachar